image/svg+xml

Fiat voluntas tua, sicut in cælo et in terra

Uw wil geschiede, op aarde zoals in de hemel

KERSTLIEDEREN

Kerstmis 2017

Er is heel wat romantiek en engelenhaar en verhalen rond ons kerstfeest ontstaan. Een mengeling van fictie en werkelijkheid. Weet u dat in de eerste eeuwen het kerstfeest niet eens gevierd werd? Alles draait in ons christelijk geloof om Pasen, het feest van de verrijzenis. Dat is de kern van ons geloof. Zoals Paulus dat zegt: ‘Als Christus niet verrezen is, is ons geloof ijdel en zonder hoop’ (1 Kor.15:12-22).

Hoe komt het toch dat voor veel mensen niet de verrijzenis (Pasen), maar de geboorte van Jezus (kerstmis) centraal staat? Waarom boeit dat eenvoudige kerstverhaal, ook in 2017, nog zoveel mensen. Natuurlijk snap ik het wel een beetje. Met Pasen gaat het over de ondergang van iemand, met Kerstmis gaat het om de geboorte van een klein kindje, liefelijk en klaar, een kindje met goud in zijn haar. Een kind, zo liefelijk en nog veel te klein om zijn mond open te doen. Zoveel mensen zijn er die het kerstfeest het belangrijkste feest van het jaar vinden, zelfs belangrijker vinden dan het Paasfeest. En mijn vraag vannacht is: hoevelen van u, willen niet alleen het kerstfeest vieren, maar vooral ook het feest van Pasen zullen halen, waarin het gaat om de kern van ons geloof: zijn lijden, zijn dood, zijn verrijzenis?

Hoe is het mogelijk dat in de decembermaand zelfs de meest geharde mensen, die je anders met geen stok de kerk meer in krijgt, op hun knieën voor de kerstkribbe knielen en met schorre kelen hun herdertjeslied zingen. Niet met Pasen, maar met Kerstmis zingt iedereen - vals of niet - het hoogste lied. En waar gaan die liederen eigenlijk over? Als kind was ik bang voor het lied van de herdertjes. ‘Toen zij er te Bethlehem kwamen, daar schoten drie stralen dooreen. Eén straal kwam zelfs in het kribje terecht. En er vlamde zelfs een straal uit hun ogen. Intussen streelde Sint Jozef het Kindje der mensen geneugd (wat dat ook mag betekenen). En Maria die bloosde van weelde, van ootmoed en lieflijke vreugd. Het goddelijk kindje heeft goud in zijn haar en sluimert in hemelse rust, terwijl het hoog heilig paar waakt in de kerstsneeuw. En de herders hoorden d'engelen zingen, hun liederen vloeiend en klaar, terwijl diezelfde engelkens door het luchtruim zweven. Het is duidelijk: in de kerstnacht zingt elke vogel zijn eigen lied en komen wij samen onder 't sterrenblinken en kussen zijn voeten, Emmanuël.

In deze laatste weken van 2017 kunnen we weer luisteren naar de top honderd van deze eeuw en de top duizend aller tijden. Maar de grootste hits zitten er niet bij. I'am dreaming of a White Christmas’ en ‘Stille nacht, heilige nacht’, die muzikaal gezien niet eens zulke hoogtepunten zijn, slaan alle hitlijsten van de wereld. De muziekwinkels beleven in deze weken diamanten tijden. Twee simpele kerstliederen als absolute toppers in de hitlijsten van twintig eeuwen liedkunst!

Honderden miljoenen mensen zijn vannacht door de donkere nacht getrokken naar honderdduizenden felverlichte kerken en kapellen zingen hun vredige kerstliederen. Veel mensen ervaren in de decembermaand dat God deze wereld nabij wil zijn. Het lijkt wel alsof we met z'n allen de schade van een heel jaar in willen halen, en bij de meesten van u is dat ook zo! De mensen worden stiller, de monden kleiner, de harten groter. Mensen worden wat inschikkelijker. We krijgen in de decembermaand weer oog voor mensen die het moeilijk hebben. Met kerstmis staan liefde en goedheid centraal. Wij vieren dat God zich een woning heeft gezocht onder de mensen: in een klein kind, liggend in een kribbe. De romantiek van kerstmis sleept ons mee, maar de vraag is waarnaartoe. Waarom zijn miljoenen mensen vannacht door de kou heen getrokken? Uit plichtsgevoel? Of omdat het zonder nachtmis nooit écht kerstmis zal worden? Anderen hebben zich wekenlang op deze nacht voorbereid. Weer anderen zijn naar de kerk getrokken voor de romantische kerstliederen. Maar is kerstmis wel zo romantisch als we denken?

Er was geen plaats voor Hem in de donkere nacht. Maria moet overvallen zijn door haar weeën. Jozef was zonder enige hulp. Hij moest aan alles tegelijk denken. Er was heet water nodig, dus moest er vuur zijn, en water. Ze hadden iets nodig om als handdoek te gebruiken. En dan: waar moesten ze het kind neerleggen? Er waren - goddank - geen verdere complicaties. Het kindje begon op tijd te huilen, hij werd van z'n moeder losgemaakt, gewassen, en in doeken gewikkeld. Toen dat alles klaar was, merkten ze pas hoe stil alles buiten gebleven was. Doodstil.

Niemand had blijkbaar belangstelling voor wat er in die nacht gebeurde. Iedereen was bezig met zijn eigen zaakjes. Er waren geen vlaggen, geen parades, geen saluutschoten, geen demonstraties, geen processies, geen vuurwerk, niets. Er was geen kraamverpleegster, grootmoeder, zuster of tante. Er was zelfs geen wieg. Het bleef zó stil - dit allemaal volgens het kerstverhaal - dat God zelf de stilte verbrak. God stuurde een engel, en later een hele stoet van engelen naar mensen die in de omgeving waren. We hebben prachtige liedjes over herders die bij nachte vol trouwe de wacht hielden bij hun schaapjes, die ze net hadden geteld. Wij hebben een zwak voor de herdertjes. We hebben ze graag in de kerstgroep staan. Wijze mannen met viool, fluit en doedelzak; vrouwen met manden vol eieren, boter en melk.

Ten tijde van Jezus werden de herders niet zó bekeken. Ze werden beschouwd als de onderklasse, onbetrouwbaar, asociaal, gevaarlijk en steeds op drift. De herders hoorden thuis in de categorie van publieke vrouwen en tollenaars, uitschot van de maatschappij. Als je helemaal niets meer kon, kon je altijd nog putjesschepper, pardon herder worden! Naar dat uitschot gingen de engelen. Engelen die naar mensen gaan die eigenlijk geen plaats hebben onder Gods hemel, zoals het nieuwgeboren kind geen plaats heeft. God maakt contact met mensen aan wie de officiële maatschappij geen boodschap heeft. God was van plan geweest de mensen een paradijs te geven, maar wat hebben we van deze wereld gemaakt? Kaïn vermoordde Abel; we bouwden een toren tot in de hemel toe om met God te concurreren. Jozef werd door zijn broeders verkocht, en de Derde Wereld werd verkocht aan de Eerste.

In God is ook Jezus een vreemdeling geworden, een vluchteling. En dat in Gods eigen wereld. De profeet Jeremia had er al voor gewaarschuwd: ‘O Hoop van Israël, Redder in moeilijkheden, waarom ben je als vreemdeling in eigen land, als een reiziger die maar voor één nacht in 'n herberg blijft?" (Jer.14:8-9). God is een vreemdeling geworden in zijn eigen schepping, in zijn eigen wereld. Hij kwam in de wereld als een thuisloze. Daarom voelt Hij zich thuis bij mensen zonder land, zonder vaste grond onder de voeten. Vandaar z'n voorliefde voor vreemdelingen. Want als een vreemdeling is Hij geboren in zijn eigen land. Jezus werd geboren in een leeg veld. Er was geen enkel gebouw, zelfs geen tempel, geen organisatie of centrum in deze wereld, waarin Hij zich thuis kon voelen. Lucas had zijn kerstverhaal niet duidelijker kunnen schrijven: er was 'n nieuw begin nodig, en dat nieuwe begin werd hiér gemaakt. Jezus kwam als vreemdeling, als zwerver, als lotgenoot van de putjesscheppers. Vreemdeling was Hij. En er zijn wat mensen die zich niet meer thuis voelen in deze wereld, zelfs niet meer in dit leven. Vrouwen en mannen, kinderen, volwassenen en ouderen, die zich niet thuis voelen in een wereld die zichzelf steeds meer achternarent. Mensen die zich, zoals de herders, beter thuis voelen met Hem in het open veld, waar ze een nieuwe toekomst zien. Mensen, die in dat lege open veld hopen dat zij worden omstraald met de glorie des Heren.

Hoe romantisch onze kerstliederen ook zijn, kunnen wij wel het kerstfeest vieren, als we ons ook vannacht niet laten verontrusten door de schreeuw die klinkt over de velden van Effrata? ‘Heden is u een redder geboren’. Heden, dat is vannacht. Het visioen van de profeet Jesaia klinkt goed, maar is ook gevaarlijk mooi: je ziet de puinhopen van deze wereld. Mensen staan tegenover mensen, volk tegenover volk. Er is hongersnood, in Europa, ook in ons eigen land een groeiende populistische haat tegen vreemdelingen.
En tóch blijven we vannacht zingen van mooi weer. Te midden van onrecht en geweld, en een nucleaire spanning en strijd vieren we het kerstfeest. Voor een ogenblik hoeft onze oog geen put van zorg te zijn, maar is het een vonk van hoop, een ster van licht.

God brengt ons vannacht geen bliksembezoek van enkele uren, zodat wij - als is het maar voor één nacht - onze zorgen, eenzaamheid en machteloosheid kunnen vergeten. Ook het komend jaar zal God weer vele handen en harten van mensen bezielen: in dorpen en grote steden. Overal waar mensen verder bouwen aan een wereld vol hoop. Laat dat vannacht maar rondgaan van mond tot mond: wij mogen op God vertrouwen zoals een zuigeling mag vertrouwen op de borst van zijn moeder. Laat angst, cynisme en doemdenken nu maar verdwijnen. Over veertien dagen gaat het kerststalletje weer naar zolder en zal de dennenboom al zijn naalden hebben verloren. Maar de boodschap van Kerstmis mag blijven klinken: ‘Vrede op aarde aan alle mensen van goede wil’. Ik wens u allen een zalig een zalig en gezegend Kerstfeest toe!

© Ambro Bakker s.m.a.
Pastoor-deken RK Amstelland
Locatie Augustinus